KİŞİLİK BOZUKLUKLARI

KİŞİLİK BOZUKLUKLARI

Genel bir bakış

Kişilik bozuklukları ruh sağlığı alanının en zorlayıcı tanıları arasında olmakla birlikte, alanda biz uzmanların en sık karşılaştıkları vakalardandır.Kişilik bozukluğu için pek çok tanımdan bahsetmek mümkünse de en basit haliyle, kişilik bozukluğu, normal kişilik özelliklerinin kişinin hem kendi hem de çevresi için rahatsızlık verecek biçimde yaşanmasıdır diyebiliriz.

Tanım itibariyle kişilik, kişinin kendine göre bir ayrılığı, belirgin bir özelliği olması durumu, kişinin özyapısına uygun kendine özgülüklerin tümüdür. Normal kişilik özellikleri, çocuğun doğduğu andan itibaren çevresindeki olaylarla başa çıkmak için geliştirdiği, öğrendiği stratejilerdir. Normal gelişim süreci içinde bireyler, çevreleri ile etkileşimleri sırasında, kendilerine, diğerlerine ve dünyaya yönelik bazı inançlar geliştirirler. Daha sonra dünyayı algılayışları ve geliştirdikleri stratejiler hep bu inançlar doğrultusunda olur. Kişilik bozuklukları ise, bireyin çocukluk yaşantılarından itibaren başta ebeveyn tutumları olmak üzere pek çok olumsuzluklara maruz kalması sebebiyle oluşur..

Bu olumsuzluklarla başa çıkmaya çalışan kişi, kendi inançları doğrultusunda yönetilen bir dünya kurmaya çalışarak kendini bir nevi korumaya çalışır. Bu inançlar onun davranışlarını belirler ve kişisel, ailesel, dinsel, cinsel, eğitim, meslek vb. konularda sınıflandırılabilir. Ancak nihayetinde kişinin çevresi ve gerçek dünyanın kural ve beklentileri ile kendi inançları çelişip çatıştıkça da sorunlar yaşanır. Söz konusu inançları oldukça katı ve değişime dirençlidir. Bilişsel, davranışsal ve duygusal alışkanlık boyutları nedeniyle inançların değiştirilmesi oldukça zordur.

“bağımlı”, “histerik”, “içe dönük”, “dışa dönük”, “obsesif”, “narsistik” vb. gibi adlandırılan ve devamlılık gösterin kişilik özellikleri bu inançların dışavurumlarıdır. Bu eğilimlere atfedilen utangaç, girişken, saldırgan, titiz vb gibi davranış örüntüleri, içsel eğilimler ile çevresel etkenlerin etkileşimin sonucu ortaya çıkan kişilerarası stratejilerdir.

İşlevsel olmayan inançlar ve uyumsuz stratejiler kişileri kolay incinebilir ve yaşam olaylarından da kolay etkilenebilir hale getirir. Örneğin bağımlı bir kişilik sevgi ve desteğin yokluğunda hassaslaşırken, narsistik kişilik, benlik saygısına yönelik travmalara duyarlı hale gelir.

YASEMİN KULAÇ
Uzm. Klinik Psikolog