Fobiler

Özgül fobi, belirli bir nesne ya da durumun varlığından veya bunlarla karşılaşma beklentisiyle başlayan aşırı ya da anlamsız şekilde belirgin ve sürekli korku duyma ile karakterizedir. Fobik uyaranla karşılaşma, neredeyse her zaman, birden başlayan bir anksiyete tepkisi doğurur, bu da duruma bağlı ya da durumsal olarak yatkınlık gösterilen bir Panik Atağı biçimini alabilir. Çocuklarda ise anksiyete ağlama, huysuzluk gibi farklı özelliklerle dışa vurabilir. Yetişkin bireyler korkusunun aşırı ya da anlamsız olduğunu bilir. Tanı konabilmesi için bu ölçütlere ek olarak kaçınma ya da yoğun kaygı ile bunlara katlanma halinin bulunması, kişide yoğun bir sıkıntı ya da değişik alanlarda işlevsellikte bozulma yaratması, 18 yaş altı bireylerde en az 6 ay sürmesi ve tablonun başka bir mental bozuklukla daha iyi açıklanamıyor olması gerekmektedir.

Özgül fobide yaşanan kaygının yoğunluğu değişim gösterebilir, tehdidin yakınlığı ve tehditten kaçabilme olasılığı bu değişimin belirleyicileri arasındadır. Özgül fobi bir hayvana (yılan, köpek vb.) duruma (kapalı alanlar, asansör vb.) doğal çevreye (yükseklik vb.), kan ve enjeksiyona (kan görme, kan verme, iğne olma vb.) yönelik olabilir. Bu kişiler çoğunlukla fobi yaşadığı durum ya da nesnelerden kaçınmaya başlar ve giderek günlük işlevsellikte bozulma meydana gelir. Fobi tek bir alana yönelik olabilmekle birlikte sıklıkla birden fazla özgül fobi bir arada bulunmaktadır. Özgül fobiler diğer kaygı bozuklukları başta olmak üzere farklı psikopatolojilerle de bir arada görülebilmektedir. Yaşam boyu görülme sıklığı %7.2–11.3 arasında değişen ve kadınlarda daha sık görülen özgül fobi genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkar ve birinci derecede biyolojik akrabalarında özgül fobi öyküsü olanlarda görülme riski daha fazladır.

TEDAVİ

Özgül fobilerin tedavisi diğer kaygı bozukluklarına nazaran daha kolay değerlendirilmekte, çoğu kez psikofarmakolojik müdahale (ilaç tedavisi) olmaksızın psikoterapi oldukça etkili sonuçlar vermektedir. Tedavide kaygı ile ilgili düşünce ve inançların ele alınması, kaçınılan durumlarla aşamalı olarak yüzleştirmeyi içeren davranışsal ödevler ve imgeleme gibi tekniklerden yararlanılır. Ancak yetişkinliğe uzanan fobilerin tedavisi daha güçtür.

Kaynak

Prof.Dr.Ertuğrul Köroğlu (2009). Boylam Klinik Uygulamada Psikiyatri: Tanı ve tedavi klavuzları, cilt 2.

Amerikan Psikiyatri Birliği: Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması Elkitabı, Yeniden Gözden Geçirilmiş Dördüncü Baskı (DSM-IV-TR) Amerikan Psikiyatri Birliği, Washington DC, 2000’den çeviren Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2001.